date_range چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ access_time ۰۷:۴۵:۳۲ ب.ظ

دکتر فرشته روح‌افزا، مدیر رصد و آمار شورای فرهنگی اجتماعی زنان در گفت‌وگو با رسالت: لایحه حمایت از کودکان بستر اجرایی ندارد

دکتر فرشته روح‌افزا، مدیر رصد و آمار شورای فرهنگی اجتماعی زنان در گفت‌وگو با رسالت: لایحه حمایت از کودکان بستر اجرایی ندارد
منبع خبر: روزنامه رسالت
دسته خبری: جامعه|خانواده

گفت‌و‌گو از ریکا حسامی
اشاره:
چندی پیش کلیات لایحه‌ای در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که سابقه‌ای هفت ساله دارد. به‌گونه‌ای که در سال 1390 تدوین شده و سپس در مراحل بررسی در کمیسیون‌های مختلف قرار گرفته است. لایحه‌ای که فرازونشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشته تا مانعی برای آزار و اذیت ظلم و تعدی به کودکان و نوجوانان شود شاید که با تصویب و اجرایی شدن آن کمتر شاهد خبرهای دلخراش قتل و تجاوز به کودکان باشیم. اما این همه موضوع نیست، لایحه‌ مذکور با عنوان «حمایت» از کودکان و نوجوانان به‌گونه‌ای تدوین شده که نظرات متفاوتی پیرامون آن از سوی صاحبنظران مطرح و مورد تامل قرار گرفته است. 
بعضی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی آن را «بازدارنده « و در حمایت از کودکان و نوجوانان می‌دانند و بعضی از فعالان حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی آن را شعاری و فاقد قابلیت اجرا ارزیابی می‌کنند.  
دکتر فرشته روح‌افزا، پژوهشگر برجسته کشور و مدیر رصد آمار شورای فرهنگی - اجتماعی زنان در گفت‌وگو با رسالت به تشریح پاره‌ای از اشکالات این لایحه پرداخت و خاطر نشان ساخت که لایحه مذکور صرفاً کپی‌برداری از قوانین غربی است و بدون توجه به مشکلات خاص کودکان و نوجوانان ایرانی نوشته شده است. وی تاکید کرد که بستر اجرایی شدن لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان فراهم نیست و اظهار داشت: اگر بخواهیم جرم را کاهش دهیم باید شرایط جرم نکردن افراد را هم فراهم کنیم. 
دکتر روح‌افزا گفت: آنهایی که این لایحه را کپی کردند خیلی از آنها ممنون هستیم ولی یک قسمت پازل را ندیده‌اند! آن هم این است که ما بیشتر برای مردم جرم تعریف می‌کنیم به جای اینکه به مردم کمک کنیم که جرم انجام ندهند.
وی با اشاره به وجود بیمه بیکاری وتامین هزینه‌ تحصیل کودکان در غرب منتقدانه گفت که بهتر است در زمان کپی‌برداری همه قوانین حمایتی غرب به صورت «پک» آورده شود. 
این صاحب‌نظر اجتماعی یکی از مشکلات لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان را فقدان تعاریف دقیق و مشخص نبودن مصادیق جرم کودکان دانست و تصریح کرد که بعضی از موضوعات مطرح شده در لایحه، خاص جامعه ما نیست. 
این گفت‌و‌گو فرارویتان قرار دارد.
- لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان اخیراً در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید، آیا این لایحه می‌تواند به حد کافی و لازم از کودکان و نوجوانان حمایت کند، ارزیابی شما چیست؟
هر چند جامعه‌ ما نیازمند طرح‌ها و لوایحی است که مانع کودک آزاری و قاچاق کودکان شود و نیز اختلالاتی که در خانواده‌ها در مورد کودکان صورت می‌گیرد، اما به نظر می‌رسد لایحه‌ حمایت از کودکان و نوجوانان در راستای حمایت از کودکان در جوامع غربی نوشته شده و با نگرش بومی و منطقه‌ای به موضوع حمایت از کودکان و نوجوانان نپرداخته است. مشکلات غربی‌ها در زمینه آسیب‌های اجتماعی بیشتر از ماست و اگر قرار باشد که لوایح با همان نگاه نوشته شود، مشکلات خاص کودکان سرزمین خودمان را ندیده‌ایم. در حال حاضر مشکلات کودکان کار و کودکان خیابان و کودکان حاشیه‌نشین وجود دارد. اگر پازل غربی‌ها را در بحث حمایت از کودکان دنبال کنیم و قصد داشته باشیم جاهای خالی را پر کنیم همین مسائلی پیش می‌آید که وجود دارد.
 مشکلات کودکان و نوجوانان در غرب با کشور ما متفاوت است. اگر بندهای حمایتی آنها را کپی‌برداری کنیم و طبق آن لایحه بنویسیم، مسلماً نمی‌تواند جوابگو باشد.
- آیا لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان کپی‌برداری شده از نسخه غربی آن برای جوامع غربی است؟
بله، متاسفانه همینطور است. اولین مسئله تعریف سن کودک و نوجوان است که تا سن 18سال ذکر شده است در حالی که در برخی مناطق کشورمان مانند بندرعباس یا عشایر سن ازدواج 15،14و16 سال است. هیچ مشکلی هم ندارند! در این لایحه سن کودک زیر 18سال در نظر گرفته شده است. به این ترتیب خیلی مسائل در جامعه ما ایجاد می‌شود. مشکلاتی که دست‌وپا گیر خواهد بود. کسی مخالف قوانینی که مانع  آزار کودکان و نوجوانان می‌شود، نیست ولی در این لایحه نوشته شده است؛ "هرگونه فعلی که سلامت جسمی، روانی، اخلاقی و اجتماعی کودک و نوجوان را در معرض آسیب قرار بدهد" ولی هیچ توضیح و تفصیلی برای آن نیامده است. این موضوع باعث می‌شود که با کوچکترین مسئله‌ای در خانواده که ممکن است جنبه تربیتی برای کودک و نوجوان داشته باشد، کودک آزرده خاطر بشود و موضوع این بند لایحه که "هرگونه فعلی که موجب آسیب روانی می‌شود" قرار بگیرد. آیا در این صورت خانواده‌ها قادر به تربیت فرزندان خود خواهند بود؟!
- در این موضوع دو بحث مطرح است؛ ابتدا تعریف آسیب روانی به کودک و بعد اثبات آن، چگونه می‌توان آسیب روانی را اثبات کرد؟
دقیقا همین‌طور است، این سوال خوبی است. وقتی که جزئیات موضوع در لایحه ذکر شده باشد، نه تنها نمی‌توانیم جلوی مشکلات را بگیریم بلکه برای بعضی از خانواده‌ها هم مشکل‌سازی می‌کنیم. لذا معتقدم که موضوعات مطرح شده خاص جامعه ما نیست. بنابراین، بهتر است کسانی که این لوایح را می‌نویسند با توجه به مشکلات و مسائل جامعه ما آن را نگارش کنند و کپی‌برداری نباشد. من معتقدم که این رویه برای کشورهای غربی خیلی هم خوب است زیرا آنها براساس مسائل خودشان، به این  موضوعات به خوبی پرداخته‌اند. مثلا در موضوع قیومیت و سرپرستی احکام شرعی وجود دارد. به نظر من، اگر لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان با نگرش بومی نوشته بشود و توضیح و تفصیلات دقیقی داشته باشد می‌تواند مفید باشد.
- اشکالات درکجاهاست؟ کدام مواد و موضوعات باید بومی‌سازی بشود؟
به نظر می‌رسد در مجموع بعضی از مواد لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان نظارت خانواده را به کودک کم می‌کند و اقتدار خانواده را زیر سوال می‌برد. در یک خانواده‌ای که پدر معتاد است باید نظارت باشد و قانون مانع ضرب و جرح به کودک توسط پدر یا مادر معتادش بشود ولی برای همه خانواده‌ها نمی‌توان یک نسخه واحد پیچید. بعضی از مواد قانونی در لایحه مذکور ممکن است برای خانواده‌های نرمال و مسئول مشکلاتی ایجاد کند. از طرفی شکی نیست که این لایحه ناقص است و باید تبصره و مواد زیادی به آن اضافه بشود تا بتواند در حد یک قانون مطرح شود. 
- آیا مشکل لایحه، فقدان تعاریف و عدم مشخص شدن مصادیق جرم علیه کودکان است؟
بله، یک بخش مشکلات لایحه همین است. مثلا در ماده‌ای از این لایحه نوشته شده است که "استفاده از اطفال در نگهداری آثار سمعی بصری مبتذل" کلمه مبتذل باید کاملا تعریف بشود. در لایحه، خط قرمزها مشخص نشده است فقط کلمات بدون توضیح به کار برده شده است. این لایحه باید خیلی حساب شده‌تر نوشته می‌شد.
- آیا جرم‌انگاری آن زیاد و بیش از حد لزوم است؟
نه، اتفاقا در بعضی از موضوعات کم است. در واقع منطبق با فرهنگ کشور ما نیست.
لایحه حمایت از کودکان باید منطبق با آسیب‌های اجتماعی کودکان کشورمان نوشته‌ می‌شد. ابتدا باید این آسیب‌ها احصا شود مشکلات واقعی و نه شعاری شناسی شود و سپس برای حل آنها اقدام و قانون نوشته شود. مثلا آمار تجاوز به کودکان در خانواده‌های کشورهای غربی خیلی بالاتر از کشورماست. من نمی‌گویم که این قانون را نداشته باشیم. باید قانونی منطبق بر اتفاقاتی که در کشورمی‌افتد نوشته شود.
- در چه مباحثی نسبت به فرهنگ بومی ما غفلت شده است؟
به عنوان مثال در مورد مخاطراتی که برای کودکان پیش می‌آید نوشته که "مددکار اجتماعی والدین را دعوت کند، به در خانه‌هایشان بروند و به محیط‌های تحصیلی آنها سرکشی کنند." چگونگی این کار باید مشخص بشود! اگر بعضی از موضوعات در مورد خانواده‌ یک کودک به مدرسه کشیده شود، ناخواسته کودک در مرحله‌ای دیگر از خطر قرار می‌گیرد زیرا در مدرسه می‌پیچد و ممکن است مشکلاتی برای کودک به وجود بیاید. در واقع، نوع کار و ریز آن باید نوشته بشود. من با این کلیت که باید برای حمایت از کودکان و زنان قانون وجود داشته باشد، موافقم ولی به نظر می‌رسد از دستوراتی که در لایحه داده شده  بایدها و نبایدهای قانونی براساس آسیب‌های اجتماعی بومی جامعه‌مان را  نمی‌توانیم در بیاوریم. در مورد حمایت از کودکان فقط پدر و مادر نباید در نظر گرفته شوند بلکه باید تمام سیستم اجرایی کشور بویژه آموزش و پرورش دیده بشود. ممکن است خانواده‌ای از نظر اقتصادی دچار مشکل باشد، پدر خانواده از نظر اشتغال دچار مشکل باشد و از فرزندش که 17،16ساله است برای شغل خانوادگی کمک بگیرد و این بشود جرم! من می‌گویم اگر قانون دقیق نوشته نشود، این مشکلات به و جود می‌آید. پسر 17ساله‌ای که پدرش دچار معلولیت است و نمی‌تواند کار کند اگر کار بیرون داشته باشد و خانواده را کمک کند برایش منع بگذاریم   که این کودک است نباید کار کند! این بچه نمی‌تواند خودش را هم تامین کند پس باید چه کند؟! اینها مسائلی است که می‌تواند مشکلات دیگری را برای آن کودک یا نوجوان ایجاد کند! آیا در لایحه به این موضوعات پرداخته شده است؟! من می‌گویم اگر می‌خواهیم کپی‌برداری از غرب بکنیم یک پکیج کامل را کپی‌برداری کنیم آنها در کنار این قوانین، قوانین حمایتی کودک می‌گذارند. اگر می‌گویند که کودک نباید کار کند، اولا: سن کار نکردن 18 سال نیست 16 سال است، درثانی اگر پدر و مادر کار نداشته باشند کمک بیکاری به این خانواده داده می‌شود. تحصیل بچه‌ها رایگان است. آیا ما اینها را داریم؟! هزینه تحصیل دانش‌آموز از طرف دولت پرداخت می‌شود؟! هزینه تحصیل فقط بر عهده والدین نیست بر عهده دولت هم هست. آیا آموزش و پرورش ما چنین حمایت‌هایی دارد؟! آیا چنین تسهیلاتی وجود دارد؟! در اوج مشکلات اقتصادی خانواده‌ها و بیکاری سرپرست‌های خانوار ما یک مشکل هم اضافه می‌کنیم! مدارس همین  الان از خانواده‌ها پول می‌گیرند با اینکه مدارس رایگان است ولی چون نمی‌توانند هزینه‌هایشان را تامین کنند حتی از بچه‌ها در جنوب شهر و حاشیه‌ها پول می‌گیرند و خانواده‌های ما چون علم‌آموزی فرزندانشان را می‌خواهند مجبورند که بپردازند.
بگویند اگر پدر خانواده کار نداشته باشد ما بیمه بیکاری کامل و درست حسابی به پدران می‌دهیم آن وقت قانون در حمایت از کار نکردن کودکان و نوجوانان بگذارند! من معتقدم در زمان کپی‌برداری بهتر است که همه قوانین حمایتی غرب را به صورت "پک" بیاوریم. کمک‌هایی که باید به خانواده‌ها بویژه آنهایی که شغل ندارند و سرپرست خانوار هستند، بشود. نه اینکه برای خانواده‌هایی که با سختی زیاد و بدون کمک و حمایت دولت، فرزندانشان را بزرگ می‌کنند جرم تعریف کنیم!
من اصرار دارم که بگویم همه  فرزندان ایران باید تا بالاترین مقاطع تحصیلی طبق آنچه در قانون اساسی پیش‌بینی شده درس بخوانند ولی همانطور که درقانون پیش بینی شده مدارس باید رایگان باشند که متاسفانه  این طورنیستند.
آنهایی که این لایحه را کپی کردند خیلی هم از آنها ممنون هستیم ولی یک قسمت از پازل را ندیدند. آن هم این است که ما بیشتر برای مردم جرم تعریف می‌کنیم به جای اینکه به مردم کمک کنیم که جرم انجام ندهند. این قوانین در آخر اجرا هم نمی‌شود و از آن سری قانون‌هایی می‌شود که ما بستر اجرای آن را فراهم نکرده‌ایم و فقط جاهایی با استثناهایی برخورد می‌کنیم. اگر ما بتوانیم در لایحه حمایت از کودکان جلوی کودک‌آزاری را بگیریم، این عالی است ولی هماهنگی لازم بین دستگاه‌های اجرایی و قوای سه گانه در این موضوعات وجود ندارد. به عنوان مثال؛ اگر قرار است بچه‌ها با امور مستهجن روبه‌رو نشوند چرا تحت عنوان آموزش "ایدز" خیلی مسائل به بچه ها آموزش داده می‌شود؟!
- آیا با لایحه مذکور مانعی برای تجاوز و قاچاق کودکان ایجاد نمی‌شود؟
من خیلی موافقم که جلوی تجاوز به کودکان و قاچاق کودکان گرفته بشود و یک مورد هم گزارش نشود ولی وقتی برای یک خانواده معتاد برنامه‌‌ای نداریم چطور می‌توانیم بگوییم که دختر کسی که شیشه کشیده، در خانه‌اش در امان است؟!
- منظورتان این است که بستر اجرای لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان فراهم نیست؟
بله، نه تنها بستر اجرایی شدن لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان فراهم نیست بلکه مفاد آن گویای تمام مسائلی که ما داریم، نیست! مثل بچه‌هایی که در حاشیه شهرها زندگی می‌کنند. جمعیت ساکنین حاشیه شهرها روبه افزایش است. در بحث آسیب‌های اجتماعی حاشیه شهرها مهم‌ترین مشکلات را دارند. خانواده‌ای که نمی‌‌تواند شکم بچه‌اش را سیر کند ممکن است اقدام به فروش آن کند و این می‌شود قاچاق کودکان! باید جلوی عامل اصلی که افراد را در معرض جرم قرار می‌دهد، گرفته شود. ما برای اینکه حاشیه‌نشینی گسترش پیدا نکند کاری نکردیم و وقتی فرد در شرایط سخت قرار می‌گیرد، مجرم هم می‌شود! کارگری که از کارخانه اخراج می‌شود، آن زن سرپرست خانواری که فرزند کوچک دارد و به او مرخصی نمی‌دهند، خانمی که بچه به دنیا آورده مرخصی زایمان کافی ندارد و کارش را از دست می‌‌دهد در نتیجه اقتصاد خانواده‌اش لطمه می‌خورد و بعد مشکلاتی که پیش می‌آید، اینها همه به هم مربوط است . بهتر است دو مورد عامل ارتکاب جرم را درست کنیم دو مورد هم قانون را اجرایی کنیم. به نظر من ، مسائل اقتصادی و فرهنگی در این لایحه ارتباط تنگاتنگی دارند. بعضی از فیلم‌هایی که ساخته و اکران می‌شوند موضوع زندگی مردم نیست و مستهجن است. وقتی پسر بچه 16 ساله ما می‌تواند برود و فیلم مستهجن را در سینما ببیند یعنی زمینه‌های تحریک اجتماعی را فراهم می‌کنیم. تئاتر همجنس‌گرایی می‌گذاریم و بچه می‌رود، می بیند. شما چطور می‌خواهید این مسئله را در لایحه حمایت از کودکان و نوجوانان حل کنید؟!
به نظر من باید قانون را این طوری بنویسیم؛ ابتدا هیچ دستگاهی حق ندارد مجوز ساخت فیلم‌ها وتئاترهای مستهجن بدهد، فضاهای مجازی کنترل کافی شود، آموزش صحیح حقوق فرزندان در مدارس باشد، به پدر و مادرها آموزش صحیح بدهیم. بعد این قانون را بگذاریم و شرایطش را برای والدین توضیح بدهیم و آن وقت اجرا کنیم.
- در صحبت‌هایتان متوجه شدم که با قراردادن سن زیر 18 سال تمام برای کودک و نوجوان موافق نیستید، آیا همین‌طوراست؟
بله، من مخالف قراردادن سن زیر 18 سال برای کودک و نوجوان هستم. بارها به خانم‌های نماینده مجلس هم گفته‌ام که این سن نمی‌تواند سن قانونی برای کشور ما باشد. چون در حال حاضر خیلی از بچه‌های 17،16،15 ساله 
از نظر اقتصادی کمک خانواده‌هایشان هستند. فشار را بر مردم مضاعف نکنیم من مخالف قانون نیستم ولی موافقم که ابتدا بستر قانون فراهم بشود. لایحه حمایت از کودکان نوشته شده، بند به بند عالی ولی همراه با چالش‌های زیادی است!
چنانچه پدری مجبور به تنبیه فرزندش شود، تنبیه را چگونه تعریف کنیم که به صلاح فرزند و تربیت خانواده هر دو باشد وقتی یک شماره اورژانس اعلام کنید و بعد بچه باعث می‌شود که پدر خانواده مجرم شناخته شده و به زندان برود این سوال مطرح است آیا با زندانی کردن مردانی که مهریه ندارند، مشکل خانواده‌ها حل می‌شود؟!  آیا آمار طلاق بالاتر نمی‌رود؟! آیا مشکل خانواده‌ها مضاعف نمی‌شود؟! در نظر داشته باشید که غربی‌ها با همه قوانین خیلی خوبی که دارند نتوانسته‌اند مشکلات اجتماعی‌شان را حل کنند. نمایندگان مجلس در کشور ما نباید فشار را بر مردم مضاعف کنند!
اگر بستر قانون فراهم باشد، همه خانواده‌های ایرانی استقبال می‌کنند که همه بچه ها تا دوم دبیرستان درس بخوانند ولی بستر آن را هم فراهم کنند. به آموزش و پرورش دستور داده شود که تحت هیچ عنوان حق ندارند تا دوم دبیرستان از خانواده‌ها یک ریال پول بگیرد، و باید آموزش همه بچه‌ها را تامین کند! شما که آن قانون را می‌نویسید این قانون  را هم بگذارید و نظارت مجلس را هم داشته باشید! مجلس هم جلوی هر مدرسه‌ای که پول می‌گیرد را بگیرد!
باید توجه داشت که حقوق کودک در اسلام خیلی فراتر از این مفاد قانونی است. حتی برای نگاه کردن به کودک و مسخره نشدن کودک، حقوق و ملاحظاتی وجود دارد.
 - این‌طور که من متوجه شدم جمع‌بندی مباحثی که فرمودید این است که بسیاری از قوانین در مجلس تصویب می‌شود که بستر مناسبی برای اجرا ندارد و اگر بخواهند ا جرا کنند نمی‌توانند و بیشتر جنبه شعاری دارد ایراد شما هم روی همین موضوع است و فرمودید که این قوانین خوب است ولی شرایط کشور ما با این قوانین هماهنگ نیست و آن حمایت‌های لازم از نظر اجتماعی و اقتصادی از کودکان نمی‌شود که بتوان این قوانین را صددرصد اجرا کرد. آیا همینطور است؟
اگر بخواهیم جرم را کاهش بدهیم باید شرایط جرم نکردن افراد را هم فراهم کنیم. وقتی زمینه ارتکاب جرم تا حد قابل قبولی بسته شد آن وقت این قوانین را تصویب کنیم البته بومی آن را!
- متشکرم.
نمایش موجودیت‌ها