کدام وب سایت ها و خبرگزاری های ایران بیشترین تأثیر را بر جریان خبری کشور دارند؟

در نگاه اول ممکن است پاسخ ساده به نظر برسد؛ رسانه ای که بازدید بیشتری دارد، دنبال کنندگان بیشتری جذب کرده یا مطالبش بیشتر دیده می شود، احتمالاً رسانه تأثیرگذارتری است. اما وقتی صحبت از وب سایت های خبری می شود، مسئله پیچیده تر از این است.

برخلاف شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها که شاخص هایی مانند تعداد بازدید، لایک، کامنت، اشتراک گذاری و نرخ تعامل را در اختیار ما قرار می دهند، وب سایت های خبری زیرساخت یکسانی برای اندازه گیری مخاطب ندارند. هر رسانه از سیستم آماری، شیوه انتشار و مدل توزیع محتوای متفاوتی استفاده می کند.

به همین دلیل، در سامانه سوشال لیسنینگ هشتگ تلاش کردیم این بار سؤال متفاوتی مطرح کنیم:

کدام رسانه ها بیشتر از سایرین به منبع تولید محتوای خبری برای دیگر رسانه های کشور تبدیل می شوند؟

برای پاسخ به این سؤال، بیش از ۶ میلیون خبر منتشرشده از ابتدای سال ۱۴۰۵ در بیش از ۲ هزار وب سایت خبری و خبرگزاری مورد بررسی قرار گرفت.

نتیجه این تحلیل، رتبه بندی ۵۰ رسانه ای است که براساس شاخص «مرجع شدن» بیشترین امتیاز را کسب کرده اند.

تأثیرگذارترین رسانه خبری ایران کدام است؟

براساس داده های بررسی شده در سامانه هشتگ و با تعریف «تعداد مرجع شدن» به عنوان معیار این پژوهش، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران؛ ایرنا در جایگاه نخست قرار گرفته است.

در داده های مورد بررسی، اخبار منتشرشده توسط ایرنا بیش از ۲۰۴ هزار بار در ادامه جریان انتشار خبر، در رسانه های دیگر با محتوای مشابه مشاهده شده اند.

پس از ایرنا نیز ایسنا و خبرگزاری مهر در رتبه های دوم و سوم قرار گرفته اند.

۱۰ رسانه نخست این رتبه بندی عبارت اند از:

فاصله قابل توجه سه رسانه نخست با بخش زیادی از جدول نشان می دهد که در بازه بررسی شده، بخش بزرگی از محتوای خبری منتشرشده توسط سایر رسانه ها، شباهت محتوایی قابل توجهی با اخبار منتشرشده در این خبرگزاری ها داشته است.

اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد: این رتبه بندی، رتبه بندی میزان بازدید رسانه ها نیست.

برای درک بهتر نتایج، ابتدا باید ببینیم دقیقاً چه چیزی اندازه گیری شده است.

چرا اندازه گیری تأثیرگذاری وب سایت های خبری دشوار است؟

اگر بخواهیم تأثیرگذاری یک کانال تلگرام، صفحه اینستاگرام یا حساب کاربری در X را بررسی کنیم، مجموعه ای از داده های نسبتاً استاندارد در اختیار داریم.

برای مثال می توان شاخص هایی مانند:

• تعداد دنبال کنندگان؛
• میزان بازدید محتوا؛
• تعداد بازنشر؛
• نرخ تعامل؛
• تعداد کامنت و واکنش کاربران

را بررسی و حساب های مختلف را تا حدی با یکدیگر مقایسه کرد.

اما در وب چنین استاندارد واحدی وجود ندارد.

یک خبرگزاری ممکن است ده ها میلیون بازدید مستقیم داشته باشد، رسانه ای دیگر بخش بزرگی از مخاطب خود را از موتورهای جست وجو جذب کند و رسانه ای دیگر از شبکه های اجتماعی برای توزیع خبر استفاده کند.

حتی اطلاعات داخلی مربوط به Page View، Unique Visitor یا Session رسانه ها نیز معمولاً عمومی نیست و در صورت انتشار، لزوماً با روش یکسانی اندازه گیری نشده است.

بنابراین مقایسه دو رسانه تنها براساس عدد بازدید اعلام شده از سوی آنها، الزاماً مقایسه دقیقی نیست.

به همین دلیل برای این تحلیل به دنبال شاخص دیگری رفتیم؛ شاخصی که به جای اندازه گیری مخاطب رسانه، میزان انتقال محتوای آن رسانه به سایر رسانه ها را بررسی کند.

تفاوت «بازدید رسانه» با «تأثیرگذاری رسانه» چیست؟

این دو مفهوم را نباید معادل یکدیگر در نظر گرفت.

یک وب سایت ممکن است میلیون ها مخاطب مستقیم داشته باشد اما بخش زیادی از مطالب آن اختصاصی نباشند و خبرهایش کمتر در سایر رسانه ها بازتاب پیدا کند.

در مقابل، رسانه ای ممکن است مخاطب مستقیم کمتری داشته باشد اما خبرنگاران، دبیران خبر و رسانه های دیگر دائماً از محتوای تولیدشده توسط آن استفاده کنند.

برای مثال فرض کنید دو رسانه A و B داریم.

رسانه A ماهانه ۲۰ میلیون بازدید دارد، اما خبرهای آن تقریباً هیچ گاه مبنای انتشار خبر در رسانه های دیگر قرار نمی گیرد.

رسانه B پنج میلیون بازدید دارد، اما ده ها وب سایت خبری به شکل مستمر خبرهای تولیدشده توسط آن را بازنشر می کنند.

کدام یک تأثیرگذارتر است؟

پاسخ بستگی به تعریف ما از «تأثیرگذاری» دارد.

از منظر دسترسی مستقیم به مخاطب ممکن است رسانه A قدرتمندتر باشد، اما از منظر اثرگذاری بر چرخه تولید و انتشار خبر، رسانه B می تواند جایگاه مهم تری داشته باشد.

شاخص مورد استفاده در این بررسی بر جنبه دوم متمرکز است.

شاخص «مرجع شدن» اخبار چیست؟

برای اندازه گیری این موضوع، در سامانه هشتگ شاخصی تحت عنوان «تعداد مرجع شدن» در نظر گرفته شده است.

منطق آن را می توان با یک مثال ساده توضیح داد.

فرض کنید یک رسانه خبری با نام X در ساعت ۱۰ صبح خبری را منتشر می کند.

پس از انتشار این خبر، ۲۰ وب سایت خبری دیگر نیز مطالبی منتشر می کنند که بیش از ۷۰ درصد شباهت محتوایی با خبر اولیه دارند.

در این شرایط، برای خبر اولیه رسانه X تعداد ۲۰ مرجع شدن ثبت می شود.

اگر این اتفاق برای تعداد زیادی از اخبار یک رسانه تکرار شود، مجموع امتیاز مرجع شدن آن رسانه افزایش پیدا می کند.

بنابراین به جای این سؤال که:

«چند نفر خبر این رسانه را دیده اند؟»

سؤال دیگری مطرح می کنیم:

«خبرهای منتشرشده توسط این رسانه تا چه اندازه در اکوسیستم خبری کشور تکثیر و بازتولید شده اند؟»

ضریب نفوذ رسانه ها چگونه محاسبه شده است؟

برای انجام این بررسی، اخبار رسانه های مختلف براساس چند عامل از جمله زمان انتشار و میزان شباهت محتوایی با یکدیگر مقایسه شده اند.

به صورت ساده شده، زمانی که:

1. یک رسانه خبری، محتوایی را زودتر منتشر کرده باشد؛
2. پس از آن رسانه های دیگری مطالبی با شباهت محتوایی بیش از ۷۰ درصد منتشر کرده باشند؛

انتشارهای بعدی به عنوان بازتاب آن خبر در محاسبه شاخص «مرجع شدن» مورد توجه قرار می گیرند.

در نهایت، مجموع این رخدادها برای اخبار منتشرشده توسط هر رسانه محاسبه می شود.

هرچه این عدد بیشتر باشد، محتوای آن رسانه در داده های مورد بررسی سهم بیشتری در جریان بازنشر میان رسانه ای داشته است.

بررسی بیش از ۶ میلیون خبر از ۲ هزار رسانه

یکی از نقاط مهم این تحلیل، حجم داده مورد بررسی است.

برای محاسبه رتبه بندی، بیش از:

۶ میلیون خبر

منتشرشده از ابتدای سال ۱۴۰۵ مورد تحلیل قرار گرفته اند.

این اخبار از بیش از:

۲ هزار وب سایت خبری و خبرگزاری

جمع آوری شده اند.

با بررسی ارتباط زمانی و میزان شباهت محتوای اخبار، شبکه ای از جریان انتشار و بازنشر خبر میان رسانه های مختلف شکل گرفته است.

در نهایت، ۵۰ رسانه ای که بالاترین میزان «مرجع شدن» را در این مجموعه داده داشته اند، استخراج شدند.

رتبه بندی تأثیرگذارترین سایت ها و خبرگزاری های ایران

بررسی فهرست ۵۰ رسانه نخست نکات جالبی درباره ساختار جریان خبری ایران نشان می دهد.

در صدر جدول، خبرگزاری های بزرگ کشور حضور پررنگی دارند.

ایرنا، ایسنا، مهر، تسنیم، فارس و ایلنا شش جایگاه نخست را در اختیار گرفته اند.

این مسئله چندان دور از انتظار نیست. خبرگزاری ها به دلیل برخورداری از شبکه خبرنگاران، دفاتر استانی، سرویس های تخصصی، خبرنگاران حوزه های مختلف و حجم بالای تولید محتوای روزانه، بخش قابل توجهی از «مواد اولیه خبری» رسانه های دیگر را تولید می کنند.

اما از رتبه هفتم به بعد ترکیب جدول متنوع تر می شود.

برای مثال:

ورزش سه به عنوان یک رسانه تخصصی ورزشی در رتبه هفتم قرار گرفته است.

همچنین دنیای اقتصاد در رتبه هشتم قرار دارد که نشان می دهد رسانه های تخصصی نیز می توانند در حوزه موضوعی خود به یکی از منابع مهم جریان تولید خبر تبدیل شوند.

خبرآنلاین و خبرگزاری صدا و سیما نیز رتبه های نهم و دهم را به خود اختصاص داده اند.

در رتبه های بعدی نیز رسانه هایی مانند میزان، فرارو، باشگاه خبرنگاران جوان، برنا، خانه ملت، آنا، انتخاب، برترین ها، موج نیوز، فرهیختگان، خبرگزاری دانشجو، اقتصاد آنلاین و اکوایران دیده می شوند.

فهرست کامل ۵۰ رسانه برتر و تعداد مرجع شدن هر رسانه در اینفوگرافیک این گزارش قابل مشاهده است.

۱۰ رسانه دارای بیشترین ضریب نفوذ در جریان خبری کشور

یکی از قابل توجه ترین یافته های این بررسی، تمرکز بالای «مرجع شدن» در چند خبرگزاری بزرگ است.

سه رسانه نخست یعنی:

ایرنا، ایسنا و مهر

هرکدام بیش از ۱۸۰ هزار بار مرجع انتشار مطالب مشابه در سایر رسانه های موجود در دیتاست بوده اند.

پس از آنها فاصله قابل توجهی با رتبه چهارم مشاهده می شود.

تسنیم با بیش از ۱۲۲ هزار مرجع شدن در رتبه چهارم قرار دارد و فارس و ایلنا نیز هرکدام بیش از ۱۰۰ هزار مورد را ثبت کرده اند.

از رتبه هفتم، تعداد مرجع شدن به حدود ۵۲ هزار مورد کاهش می یابد.

این توزیع نشان می دهد جریان تولید خبر در فضای رسانه ای کشور کاملاً همگن نیست و بخشی از رسانه ها نقش پررنگ تری در تولید محتوایی دارند که بعداً در سایر وب سایت های خبری بازتولید می شود.

تحلیل نتایج؛ چه رسانه هایی جریان سازتر هستند؟

از این داده ها می توان چند مشاهده مهم استخراج کرد.

نخست اینکه خبرگزاری ها همچنان یکی از ستون های اصلی زنجیره تأمین محتوا در رسانه های آنلاین ایران هستند.

بخش قابل توجهی از وب سایت های خبری، علاوه بر محتوای اختصاصی، اخبار خبرگزاری های بزرگ را نیز بازنشر می کنند.

دوم اینکه رسانه تخصصی الزاماً به معنای رسانه کم نفوذ نیست.

حضور ورزش سه و دنیای اقتصاد در میان ۱۰ رسانه نخست نشان می دهد اگر یک رسانه در یک حوزه مشخص به مرجع تولید خبر تبدیل شود، می تواند حتی در مقایسه با رسانه های عمومی نیز امتیاز بالایی به دست آورد.

سوم اینکه قدرت یک رسانه را نمی توان تنها با تعداد مخاطبان آن توضیح داد.

میزان استفاده سایر رسانه ها از محتوای یک رسانه، بعد دیگری از قدرت رسانه ای را آشکار می کند.

به بیان دیگر، بعضی رسانه ها فقط «مصرف کننده خبر» نیستند، بلکه در ابتدای زنجیره تولید و توزیع خبر قرار دارند.

چرا تعداد مرجع شدن با تعداد بازدید متفاوت است؟

یکی از خطاهای احتمالی در تفسیر این رتبه بندی، برابر دانستن «مرجع شدن» با «محبوبیت» است.

این نتیجه گیری درست نیست.

شاخص مرجع شدن مشخص نمی کند چند کاربر یک خبر را مطالعه کرده اند و همچنین درباره تعداد کاربران وفادار یک رسانه اطلاعات مستقیمی ارائه نمی دهد.

برای مثال ممکن است سایتی در حوزه فناوری، ورزش یا اقتصاد میلیون ها بازدید ماهانه داشته باشد اما خبرهای آن به دلیل ماهیت محتوایی اش کمتر توسط رسانه های عمومی بازنشر شود.

برعکس، یک خبرگزاری می تواند بازدید مستقیم کمتری نسبت به یک پلتفرم مصرف محتوا داشته باشد، اما به دلیل تولید سریع اخبار رسمی، اظهارنظر مسئولان و گزارش های خبری، بارها توسط سایر رسانه ها بازنشر شود.

بنابراین این دو شاخص باید در کنار یکدیگر دیده شوند:

Reach یا میزان دسترسی به مخاطب

و

Media Influence یا میزان اثرگذاری بر جریان رسانه ای

تصویر کامل قدرت یک رسانه زمانی شکل می گیرد که هر دو بعد در کنار سایر شاخص ها تحلیل شوند.

این رتبه بندی چه چیزی را اندازه گیری نمی کند؟

برای تفسیر صحیح نتایج، محدودیت های شاخص نیز باید روشن باشد.

«تعداد مرجع شدن» به تنهایی نمی تواند موارد زیر را اندازه گیری کند:

• تعداد واقعی مخاطبان یک رسانه؛
• میزان اعتماد کاربران به رسانه؛
• اعتبار برند رسانه؛
• نرخ تعامل کاربران؛
• میزان دیده شدن محتوا در شبکه های اجتماعی؛
• میزان اثرگذاری سیاسی یا اجتماعی یک خبر؛
• کیفیت روزنامه نگاری؛
• میزان محتوای اختصاصی رسانه.

همچنین شباهت محتوایی به تنهایی اثبات نمی کند که رسانه دوم مستقیماً از رسانه نخست کپی کرده است.

ممکن است هر دو رسانه از یک بیانیه رسمی، نشست خبری، روابط عمومی سازمان، خبر مشترک یا منبع ثالث استفاده کرده باشند.

به همین دلیل بهتر است شاخص «مرجع شدن» را یک شاخص داده محور برای تحلیل جریان انتشار خبر بدانیم، نه یک حکم قطعی درباره منبع اصلی تمام اخبار.

کاربرد شاخص مرجع شدن برای روابط عمومی، رسانه ها و برندها

این شاخص تنها برای رتبه بندی خبرگزاری ها کاربرد ندارد.

برای واحدهای روابط عمومی و مدیران ارتباطات نیز دانستن این موضوع اهمیت زیادی دارد.

فرض کنید یک سازمان قصد دارد خبری را در رسانه ها منتشر کند.

در روش سنتی ممکن است انتخاب رسانه ها تنها براساس نام، شهرت یا تخمین میزان بازدید انجام شود.

اما داده های جریان انتشار می توانند سؤال دیگری را پاسخ دهند:

انتشار خبر در کدام رسانه احتمال بیشتری دارد که باعث بازنشر آن در سایر رسانه ها شود؟

این اطلاعات می تواند در تصمیم گیری درباره:

• انتخاب رسانه برای انتشار خبر؛
• برنامه ریزی روابط عمومی؛
• ارزیابی عملکرد رسانه ای؛
• تحلیل کمپین های خبری؛
• شناسایی رسانه های مرجع هر صنعت؛
• تشخیص نقطه شروع یک روایت خبری؛
• بررسی نحوه گسترش اخبار در رسانه ها

مورد استفاده قرار گیرد.

برای مثال ممکن است در صنعت بانکداری، فناوری، خودرو یا ورزش، رسانه های مرجع کاملاً متفاوتی وجود داشته باشند.

در چنین شرایطی، رتبه بندی موضوعی رسانه ها می تواند حتی کاربردی تر از رتبه بندی کلی باشد.

سوشال لیسنینگ چه کمکی به تحلیل جریان خبر می کند؟

سوشال لیسنینگ صرفاً به معنای شمردن تعداد منشن های یک برند در شبکه های اجتماعی نیست.

در یک سامانه پایش جامع، می توان مسیر تولید و توزیع محتوا را در رسانه های مختلف بررسی کرد.

برای مثال یک خبر ممکن است ابتدا در یک خبرگزاری منتشر شود، چند ساعت بعد به ده ها وب سایت خبری برسد، سپس وارد کانال های تلگرامی شود و در نهایت به شبکه های اجتماعی راه پیدا کند.

تحلیل این زنجیره به ما کمک می کند بفهمیم:

یک روایت از کجا شروع شده، چه رسانه هایی آن را تقویت کرده اند و در چه مسیری به مخاطب نهایی رسیده است.

در سامانه هشتگ، پایش وب سایت های خبری در کنار شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها امکان تحلیل گسترده تری از اکوسیستم رسانه ای را فراهم می کند.

آیا رسانه ای که بیشتر «مرجع می شود» الزاماً رسانه بهتری است؟

خیر.

این یکی از مهم ترین تمایزهای این تحلیل است.

عدد بالاتر در شاخص مرجع شدن به معنای کیفیت بالاتر روزنامه نگاری، بی طرفی بیشتر، اعتبار بالاتر یا محتوای دقیق تر نیست.

این عدد صرفاً نشان می دهد که محتوای آن رسانه در مجموعه داده بررسی شده بیشتر در ادامه زنجیره انتشار خبر دیده شده است.

در واقع این شاخص تلاش می کند «نفوذ محتوایی» را اندازه گیری کند، نه «کیفیت رسانه».

تفکیک این دو مفهوم برای جلوگیری از برداشت نادرست از جدول ضروری است.

آینده سنجش نفوذ رسانه ها؛ از رتبه بندی ثابت تا تحلیل روند

این بررسی تنها می تواند نقطه شروع باشد.

ارزش اصلی چنین شاخصی زمانی بیشتر می شود که تغییرات آن در طول زمان بررسی شود.

برای مثال می توان میزان مرجع شدن رسانه ها را به صورت ماهانه یا فصلی محاسبه کرد و پرسید:

کدام رسانه در سه ماه گذشته نفوذ بیشتری پیدا کرده است؟

کدام خبرگزاری در حال از دست دادن جایگاه خود به عنوان منبع خبر است؟

در حوزه اقتصاد، ورزش، فناوری یا سیاست کدام رسانه ها نقش مرجع دارند؟

یک خبر معمولاً از چه مسیری میان رسانه ها منتشر می شود؟

کدام رسانه ها بیشتر تولیدکننده خبر و کدام رسانه ها بیشتر بازنشرکننده هستند؟

پاسخ به این سؤالات می تواند به تدریج تصویری شبیه به نقشه جریان اطلاعات در اکوسیستم رسانه ای ایران ایجاد کند.

جمع بندی

تأثیرگذاری یک رسانه را نمی توان با یک عدد اندازه گیری کرد.

تعداد بازدید، تعداد کاربران، میزان تعامل، اعتبار رسانه و گستره توزیع محتوا هرکدام بخشی از این تصویر هستند.

در این بررسی، سامانه هشتگ تلاش کرده است بُعد دیگری از قدرت رسانه ای را اندازه گیری کند:

میزان «مرجع شدن» محتوای یک رسانه برای انتشار اخبار مشابه در سایر رسانه ها.

بررسی بیش از ۶ میلیون خبر از بیش از ۲ هزار وب سایت خبری نشان می دهد خبرگزاری های ایرنا، ایسنا و مهر در صدر این شاخص قرار دارند و پس از آنها تسنیم، فارس و ایلنا بیشترین امتیاز را کسب کرده اند.

اما اهمیت اصلی این تحلیل نه صرفاً در مشخص شدن رتبه اول تا پنجاهم، بلکه در امکان ردیابی جریان تولید و بازنشر خبر میان رسانه های کشور است.

با ادامه این تحلیل در بازه های زمانی و حوزه های موضوعی مختلف، می توان تصویری دقیق تر از این موضوع به دست آورد که چه رسانه هایی در حال افزایش نفوذ خود هستند، کدام رسانه ها جایگاه مرجع خود را از دست می دهند و ساختار جریان خبری کشور چگونه در حال تغییر است.

پرسش های متداول