چه میزان از محتوایی که هر روز در وب‌سایت‌ها، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها می‌بینیم، واقعاً برای اولین بار تولید شده است؟ چه بخشی از این محتوا پیش‌تر در منبع دیگری منتشر شده و سپس بدون اشاره مشخص به بازنشر یا فوروارد، دوباره منتشر شده است؟
این پرسش فقط به کیفیت محتوا مربوط نمی‌شود. موضوعاتی مانند فرهنگ تولید محتوا، نحوه ارجاع به منبع، رقابت رسانه‌ها برای انتشار سریع خبر و حتی ساختار هر پلتفرم می‌توانند بر میزان تولید محتوای اصیل یا بازتولید محتوای موجود تأثیر بگذارند.
برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، در سامانه پایش فضای مجازی هشتگ، محتوای منتشرشده در چند دسته از منابع شامل وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها، تلگرام، توییتر و پیام‌رسان‌های ایرانی ایتا، بله و روبیکا مورد بررسی قرار گرفت.
در این گزارش، به‌جای قضاوت کیفی درباره رفتار کاربران یا رسانه‌ها، تلاش کرده‌ایم با استفاده از داده، سهم محتوای اصیل و محتوای کپی را در هر یک از این منابع مقایسه کنیم.
منظور از محتوای اصیل و محتوای کپی چیست؟
در این تحلیل، منظور از محتوای اصیل مطلبی است که سامانه هشتگ نمونه مشابه یا بخش عمده‌ای از آن را در مطالب پیشین شناسایی نکرده باشد.
در مقابل، زمانی یک مطلب در گروه محتوای کپی قرار می‌گیرد که محتوای آن یا بخش قابل توجهی از آن، پیش‌تر در منبع دیگری منتشر شده باشد.
البته باید به یک نکته مهم توجه داشت: کپی تشخیص داده شدن یک محتوا در این بررسی، لزوماً به معنای سرقت محتوا، نقض کپی‌رایت یا تخلف حقوقی نیست.
ممکن است یک رسانه برای اطلاع‌رسانی، خبری را از منبع دیگری دریافت کرده باشد، چند رسانه بر اساس یک رویداد یا خبر مشترک مطالب مشابهی تولید کرده باشند یا متن یک خبر در چند کانال و رسانه با تغییرات محدود بازنشر شده باشد.
بنابراین هدف این تحلیل، قضاوت حقوقی درباره محتوا نیست؛ بلکه هدف، بررسی میزان شباهت و تکرار محتوا در اکوسیستم رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی است.
روش بررسی اصالت محتوا در سامانه هشتگ
بازه زمانی این تحلیل از ابتدای سال ۱۴۰۵ تا ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ در نظر گرفته شده است.
در این بازه، مطالب منتشرشده در منابع مختلف با استفاده از قابلیت تشخیص محتوای اصیل و کپی در سامانه پایش فضای مجازی هشتگ مورد بررسی قرار گرفتند.
منابع مورد بررسی شامل موارد زیر بودند:
- وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها
- تلگرام
- توییتر
- پیام‌رسان بله
- پیام‌رسان روبیکا
- پیام‌رسان ایتا
یکی از نکات مهم در روش این بررسی، نحوه برخورد با فورواردها و بازنشرهای مشخص بود.
مطالبی که به‌صورت رسمی و قابل تشخیص به‌عنوان فوروارد یا بازنشر منتشر شده بودند، وارد تحلیل محتوای کپی نشدند. در واقع، هدف این بررسی محاسبه حجم بازنشر در هر پلتفرم نبود.
سؤال اصلی این بود که وقتی یک محتوا بدون آنکه به‌عنوان فوروارد یا بازنشر مشخص شود منتشر می‌شود، چه میزان احتمال دارد همان محتوا یا بخش عمده‌ای از آن قبلاً در منبع دیگری منتشر شده باشد.
مقایسه میزان محتوای اصیل و کپی در پلتفرم‌های مختلف
نتایج بررسی نشان می‌دهد تفاوت قابل توجهی میان سهم محتوای اصیل در منابع مختلف وجود دارد.
| منبع | محتوای اصیل | محتوای کپی |
|---|---|---|
| توییتر | 80.6% | 19.4% |
| بله | 57.2% | 42.8% |
| روبیکا | 51.6% | 48.4% |
| ایتا | 47.8% | 52.2% |
| تلگرام | 44.1% | 55.9% |
| وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها | 43.9% | 56.1% |
بر اساس این داده‌ها، توییتر بالاترین سهم محتوای اصیل را در میان منابع بررسی‌شده دارد. در مقابل، وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها بالاترین سهم محتوای کپی را در این تحلیل به خود اختصاص داده‌اند.
توییتر؛ بیشترین سهم محتوای اصیل
در میان تمام منابع بررسی‌شده، توییتر با 80.6% محتوای اصیل، در جایگاه نخست قرار گرفته است.
تنها 19.4% از مطالب بررسی‌شده در توییتر به‌عنوان محتوای کپی شناسایی شده‌اند.
این اختلاف قابل توجه می‌تواند به ماهیت این شبکه اجتماعی و رفتار کاربران آن مرتبط باشد. بخش قابل توجهی از فعالیت کاربران توییتر بر انتشار دیدگاه‌های شخصی، تحلیل، واکنش به رویدادها، تجربه‌های فردی و گفت‌وگو درباره موضوعات روز متمرکز است.
این نوع رفتار محتوایی می‌تواند باعث شود سهم بیشتری از مطالب، متن‌هایی باشند که مستقیماً توسط کاربران تولید شده‌اند و پیش‌تر در منبع دیگری وجود نداشته‌اند.
البته این نتیجه به‌تنهایی به معنای کیفیت بالاتر محتوا در یک پلتفرم نیست. اصالت محتوا و کیفیت محتوا دو مفهوم متفاوت هستند و باید به‌صورت جداگانه بررسی شوند.
وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها؛ بیش از نیمی از مطالب مشابه محتوای قبلی هستند
در وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌های مورد بررسی، 43.9% از مطالب به‌عنوان محتوای اصیل و 56.1% به‌عنوان محتوای کپی شناسایی شده‌اند.
این نتیجه را می‌توان تا حدی با ساختار فعالیت رسانه‌های خبری توضیح داد. خبرگزاری‌ها و وب‌سایت‌های خبری معمولاً رویدادهای مشابهی را پوشش می‌دهند و بسیاری از آن‌ها ممکن است بر اساس بیانیه‌ها، اطلاعیه‌ها، خبرهای رسمی یا منابع مشترک، مطالبی با ساختار و محتوای مشابه تولید کنند.
همچنین سرعت انتشار خبر برای رسانه‌ها اهمیت زیادی دارد. در چنین فضایی، ممکن است یک خبر در مدت کوتاهی میان چندین رسانه گردش کند و نسخه‌های مشابهی از آن در منابع مختلف منتشر شود.
بنابراین بالا بودن سهم محتوای مشابه یا کپی در این دسته، الزاماً به این معنا نیست که رسانه‌ها به‌صورت غیرمجاز محتوای یکدیگر را منتشر می‌کنند.
تلگرام؛ حدود ۵۶% محتوای کپی
در تلگرام، حدود ۳۰.۸ میلیون مطلب در این بررسی تحلیل شده است.
از میان این مطالب، 44.1% به‌عنوان محتوای اصیل و حدود 55.9% به‌عنوان محتوای کپی شناسایی شده‌اند.
به این ترتیب، بیش از نیمی از مطالب بررسی‌شده در تلگرام شباهت قابل توجهی با محتوایی داشته‌اند که پیش‌تر در منابع دیگر منتشر شده است.
ساختار کانال‌محور تلگرام و سرعت بالای گردش محتوا می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر این نتیجه باشد. بسیاری از کانال‌ها علاوه بر تولید محتوای اختصاصی، خبرها، تصاویر، متن‌ها و مطالب منتشرشده در منابع دیگر را نیز بازتولید می‌کنند.
البته همان‌طور که اشاره شد، فورواردهای مشخص در این تحلیل کنار گذاشته شده‌اند. بنابراین آمار محتوای کپی در این گزارش به مطالبی مربوط است که به‌صورت مستقل منتشر شده‌اند اما مشابهت قابل توجهی با محتوای قبلی داشته‌اند.
کدام پیام‌رسان ایرانی محتوای اصیل‌تری دارد؟
در میان پیام‌رسان‌های ایرانی بررسی‌شده، نتایج بله، روبیکا و ایتا نیز تفاوت‌هایی را نشان می‌دهد.
بله؛ بالاترین سهم محتوای اصیل در میان پیام‌رسان‌های ایرانی
در پیام‌رسان بله، 57.2% از مطالب بررسی‌شده محتوای اصیل و 42.8% محتوای کپی تشخیص داده شده‌اند.
با این نتیجه، بله بالاترین سهم محتوای اصیل را در میان سه پیام‌رسان ایرانی مورد بررسی داشته است.
روبیکا؛ نسبت تقریباً متعادل محتوای اصیل و کپی
در روبیکا، 51.6% از مطالب به‌عنوان محتوای اصیل و 48.4% به‌عنوان محتوای کپی شناسایی شده‌اند.
در نتیجه، نسبت محتوای اصیل و کپی در روبیکا به یکدیگر نزدیک‌تر از بسیاری از منابع دیگر مورد بررسی است.
ایتا؛ بیش از نیمی از محتوا کپی تشخیص داده شده است
در ایتا، 47.8% از مطالب محتوای اصیل و 52.2% محتوای کپی بوده‌اند.
بنابراین در میان سه پیام‌رسان ایرانی بررسی‌شده، ایتا بیشترین سهم محتوای کپی و بله بیشترین سهم محتوای اصیل را داشته است.
چرا میزان محتوای اصیل در پلتفرم‌ها متفاوت است؟
نتایج این تحلیل یک پرسش مهم‌تر ایجاد می‌کند: چرا سهم محتوای اصیل در برخی پلتفرم‌ها بسیار بیشتر از سایر منابع است؟
برای پاسخ قطعی به این سؤال به تحلیل‌های تکمیلی نیاز است، اما می‌توان چند فرضیه را مطرح کرد.
فرهنگ کاربری هر پلتفرم
هر شبکه اجتماعی یا پیام‌رسان به‌مرور فرهنگ کاربری خاص خود را شکل می‌دهد. در برخی پلتفرم‌ها، کاربران بیشتر به بیان دیدگاه شخصی، تحلیل و تولید متن‌های مستقل تمایل دارند. در برخی دیگر، انتشار و گردش اخبار و محتواهای موجود بخش بزرگ‌تری از فعالیت کاربران را تشکیل می‌دهد.
نوع کاربران و مخاطبان
ترکیب کاربران نیز می‌تواند بر نوع محتوای منتشرشده اثر بگذارد. پلتفرمی که بخش قابل توجهی از کاربران آن را افراد حرفه‌ای، متخصصان یا تولیدکنندگان محتوا تشکیل می‌دهند، ممکن است الگوی متفاوتی از تولید و بازنشر محتوا داشته باشد.
سرعت انتشار اطلاعات
در منابع خبری، سرعت انتشار اهمیت زیادی دارد. رسانه‌ها برای پوشش سریع‌تر یک رویداد با یکدیگر رقابت می‌کنند و همین موضوع می‌تواند به انتشار تعداد زیادی محتوای مشابه درباره یک موضوع واحد منجر شود.
ساختار انتشار در هر پلتفرم
امکانات فنی و مدل انتشار محتوا نیز اهمیت دارد. برای مثال، ساختار کانال‌ها، امکان فوروارد، مدل پیشنهاد محتوا و نحوه دیده شدن مطالب می‌تواند بر رفتار کاربران و مدیران رسانه‌ها تأثیر بگذارد.
آیا محتوای کپی به معنای نقض کپی‌رایت است؟
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در تفسیر این داده‌ها باید در نظر گرفته شود، تفاوت میان تشخیص محتوای مشابه و تشخیص نقض کپی‌رایت است.
سامانه تحلیل محتوا می‌تواند تشخیص دهد که یک متن یا بخش قابل توجهی از آن، پیش‌تر در منبع دیگری منتشر شده است. اما تعیین اینکه انتشار آن محتوا از نظر حقوقی مجاز بوده یا خیر، موضوع متفاوتی است.
برای مثال، ممکن است یک رسانه خبر منتشرشده توسط یک منبع رسمی را بازنشر کند، چند رسانه از یک بیانیه مشترک استفاده کنند یا تولیدکنندگان مختلف بر اساس یک منبع واحد مطالب مشابهی منتشر کنند.
در تمام این موارد ممکن است سیستم، شباهت محتوایی را شناسایی کند، اما این شباهت لزوماً به معنی تخلف نیست.
با این حال، فرهنگ ارجاع به منبع اصلی همچنان یکی از موضوعات مهم در اکوسیستم تولید محتوا است. ذکر منبع می‌تواند به شفافیت بیشتر، افزایش اعتماد مخاطب و حفظ حقوق تولیدکنندگان محتوا کمک کند.
اصالت محتوا چه چیزی درباره اکوسیستم رسانه‌ای به ما می‌گوید؟
داده‌های این بررسی نشان می‌دهد میزان تولید محتوای اصیل در پلتفرم‌های مختلف یکسان نیست و ساختار هر پلتفرم می‌تواند با نوع رفتار محتوایی کاربران آن ارتباط داشته باشد.
توییتر با 80.6% محتوای اصیل، فاصله قابل توجهی با سایر منابع بررسی‌شده دارد. در مقابل، در وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها و همچنین تلگرام، بیش از نیمی از مطالب بررسی‌شده مشابه محتوایی بوده‌اند که پیش‌تر منتشر شده است.
در میان پیام‌رسان‌های ایرانی نیز بله با 57.2% بیشترین سهم محتوای اصیل را داشته و پس از آن روبیکا با 51.6% و ایتا با 47.8% قرار گرفته‌اند.
این تفاوت‌ها می‌تواند نتیجه مجموعه‌ای از عوامل باشد؛ از فرهنگ کاربران و نوع مخاطبان گرفته تا ساختار فنی پلتفرم، مدل انتشار محتوا و رقابت برای انتشار سریع اطلاعات.
برای درک دقیق‌تر این مسئله، می‌توان در تحلیل‌های بعدی نوع محتوا، موضوع مطالب، نوع حساب‌های منتشرکننده و مسیر انتشار محتوا میان پلتفرم‌های مختلف را نیز بررسی کرد.
تحلیل داده‌های فضای مجازی می‌تواند تصویری دقیق‌تر از نحوه شکل‌گیری و گردش محتوا ارائه دهد؛ تصویری که به رسانه‌ها، برندها، پژوهشگران و فعالان حوزه محتوا کمک می‌کند رفتار واقعی کاربران و منابع رسانه‌ای را فراتر از برداشت‌های شخصی بررسی کنند.
جمع‌بندی
نتایج این بررسی نشان می‌دهد که میزان محتوای اصیل در پلتفرم‌های مختلف تفاوت قابل توجهی دارد. توییتر با 80.6% محتوای اصیل، بالاترین سهم را در میان منابع بررسی‌شده به خود اختصاص داده است؛ در حالی که در وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها 56.1% و در تلگرام 55.9% از مطالب بررسی‌شده به‌عنوان محتوای کپی شناسایی شده‌اند.
در میان پیام‌رسان‌های ایرانی نیز بله با 57.2% بیشترین سهم محتوای اصیل را داشته و پس از آن روبیکا با 51.6% و ایتا با 47.8% قرار گرفته‌اند.
با این حال، این اعداد نباید به‌تنهایی به‌عنوان معیاری برای سنجش کیفیت محتوا یا رعایت کپی‌رایت در نظر گرفته شوند. تشخیص محتوای کپی در این تحلیل صرفاً نشان می‌دهد که یک محتوا یا بخش قابل توجهی از آن پیش‌تر در منبع دیگری منتشر شده است.
آنچه این داده‌ها بیش از هر چیز نشان می‌دهند، تفاوت الگوی تولید و گردش محتوا در پلتفرم‌های مختلف است. فرهنگ کاربران، نوع مخاطبان، ساختار انتشار محتوا و میزان رقابت برای انتشار سریع اطلاعات می‌توانند در شکل‌گیری این تفاوت‌ها نقش داشته باشند.
تحلیل فضای مجازی با داده‌های واقعی
شناخت الگوی تولید، انتشار و بازنشر محتوا می‌تواند به رسانه‌ها، برندها، سازمان‌ها و پژوهشگران کمک کند تا تصویری دقیق‌تر از فضای رسانه‌ای و رفتار کاربران داشته باشند.
سامانه پایش فضای مجازی هشتگ با رصد و تحلیل داده‌های منتشرشده در رسانه‌های آنلاین، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها، امکان بررسی موضوعات، روندها، منابع انتشار و الگوهای محتوایی را فراهم می‌کند.
اگر می‌خواهید بدانید درباره برند، سازمان یا موضوعات موردنظر شما در فضای مجازی چه محتوایی منتشر می‌شود و این محتوا چگونه میان منابع مختلف گردش می‌کند، می‌توانید از قابلیت‌های پایش و تحلیل داده هشتگ استفاده کنید.
برای آشنایی بیشتر با سامانه هشتگ و قابلیت‌های پایش و تحلیل فضای مجازی، با ما در ارتباط باشید.